Bij bedrijfsovername hebben de oudere generatie en de opvolger soms moeite om zich in elkaar te verplaatsen. Hierdoor kunnen vroeg of laat problemen ontstaan. Dit blijkt uit onderzoek door de hogescholen InHolland, Van Hall Larenstein, HAS en Aeres. De onderzoekers brachten de ‘zachte kanten’ rond bedrijfsovername in beeld en delen hun aanbevelingen.
Bij bedrijfsovername zijn de financiële, fiscale en juridische kanten heel belangrijk en doorgaans goed geregeld. Maar de sociaal-emotionele kant blijft in veel gevallen onderbelicht. Terwijl dit toch vaak, soms pas na verloop van tijd, een obstakel blijkt te zijn. Vanuit een opdracht van het ministerie van LNV werken vier regionale onderzoeksgroepen gezamenlijk aan meer succesvolle bedrijfsovernames in de agrarische sector. De onderzoekers hebben gegevens verzameld via literatuurstudie, diepte-interviews, een landelijke enquête, keukentafelgesprekken en focusgroepen. Ze delen hun conclusies en aanbevelingen.
Openheid en transparantie belangrijk
De overname van een agrarisch bedrijf is vaak een familieaangelegenheid. Daardoor raken het familiesysteem en het bedrijfssysteem elkaar, zo stellen de onderzoekers. Dit zorgt voor betrokkenheid en inzet, maar kan ook verwarring en spanning veroorzaken. Waar binnen de familie gevoelige onderwerpen vaak worden gemeden, zijn in het bedrijfssysteem openheid en transparantie belangrijk. Bij een bedrijfsovername is het daarom extra belangrijk om ook niet-overnemende familieleden, zoals partners, broers, zussen, zwagers en schoonzussen te betrekken en open te zijn naar elkaar toe.
Praat tijdig over de woning
Een van de gevoelige punten bij bedrijfsovername is vaak de de bedrijfswoning. Blijft de overdrager in de bedrijfswoning? Of maakt die plaats voor de opvolger? Dit kan spanning geven. Ook bij niet-overnemende familieleden. Zij zien immers vaak het vertrouwde ouderlijk huis in andere handen overgaan. Het is niet meer het ‘thuis’. Het is belangrijk dit tijdig bespreekbaar te maken.
Weet wat je zelf wil, maar sta ook open voor de ander
Bedrijfsovername vraagt om gunst en vertrouwen van overdrager, partner en niet-overnemende familieleden. Het gaat over de verdeling van materialen en middelen waar iedereen een andere waarde aan hecht. Openheid en respect zijn dan belangrijk. De onderzoekers adviseren wederzijdse verwachtingen te delen om conflicten te voorkomen. ‘Weet wat je zelf wil, maar sta ook open voor de ander. Dit vereist goede gesprekken. Uitstellen of uit de weg gaan hiervan is geen optie’, is een aanbeveling uit het onderzoek.
Spreek vertrouwen uit en durf los te laten
Uitspreken van vertrouwen in de opvolger is een belangrijk onderdeel in het bedrijfsovernameproces. Als er vertrouwen is in de ondernemerskwaliteiten, is het voor de overdrager en niet-overnemende familieleden gemakkelijker het bedrijf los te laten. Want dat is belangrijk. Het gaat tenslotte om een bedrijf dat in tientallen jaren met hard werken en veel toewijding is opgebouwd. Het is daarbij ook belangrijk dat de opvolger ruimte krijgt voor ontwikkeling, groei en fouten en daarbij geen kloon hoeft te zijn van de overdrager om het goed te doen.
Ruimte en respect
De onderzoekers concluderen dat er al veel gewonnen is als de oudere generatie en de niet-overnemende familieleden zich realiseren dat de opvolger ruimte nodig heeft om eigen keuzes te maken, aangepast op de nieuwe en snel veranderende omstandigheden in de landbouw. De opvolger moet erkennen dat hij of zij mag doorzetten wat ouders of voorgangers zijn begonnen, met respect voor hun grote inzet.
Meer weten?
Lees het complete whitepaper ‘Bedrijfsovername, een expeditie over veel verschillende terreinen!’.
Tekst: Gerben Hofman
