Professionele pluimveehouders moeten hun pluimvee opnieuw ophokken of afschermen vanwege de aanhoudende vogelgriepdreiging. In een ophokperiode zie je echter vaker welzijnsproblemen opduiken in de pluimveestal. Welke problemen voor het dierenwelzijn brengt de ophokplicht met zich mee en hoe kun je de effecten hiervan beperken?
Ophokplicht en welzijnsproblemen
De ingestelde ophokplicht tijdens een verhoogde dreiging van vogelgriep heeft enkele belangrijke gevolgen voor het dierenwelzijn van pluimvee. Aangezien de vrije uitloop niet toegankelijk is, zullen de dieren een beperktere bewegingsruimte hebben en elkaar moeilijker kunnen ontwijken, wat kan leiden tot stress, verveling en zelfs agressie. Ook het minder makkelijk scharrelen, stofbaden en foerageren – allemaal vormen van het natuurlijk gedrag van dieren – kan een negatief effect hebben op hun welzijn.
Dit alles verhoogt het risico op gedragsproblemen zoals verenpikken en kannibalisme. Daarnaast kan de combinatie van een slechter stalklimaat (door hogere concentraties aan fijn stof en ammoniak), met een hogere densiteit aan dieren aanleiding geven tot meer ziektes. Als de ophokperiode lang duurt – wat in de laatste jaren geregeld aan de orde geweest is – kunnen deze negatieve effecten zich opstapelen en leiden tot chronische stress en gezondheidsproblemen.
De ophokplicht heeft tot doel de verspreiding van vogelgriep te voorkomen, maar kan dus wel aanzienlijke nadelen voor het welzijn van de dieren tot gevolg hebben.
Van verenpikken tot kannibalisme
Eén van de meest voorkomende gedragsproblemen bij leghennen, en zeker tijdens een periode van ophokplicht, is verenpikken. Zacht verenpikken, dat geen schade veroorzaakt aan de bevedering, wordt beschouwd als normaal gedrag bij leghennen. Wanneer kippen echter harder gaan pikken, kunnen veren beschadigd raken, uitgetrokken worden en kunnen zelfs verwondingen ontstaan. Het begint vaak bij de staart, maar ook kop, nek en rug kunnen uiteindelijk kaalgepikt worden. Koppels die in de opfok pikgedrag vertonen, hebben een verhoogde kans om dit in de legperiode voort te zetten.
Bij ernstig verenpikken ontstaan vaak verwondingen, vooral bij de staartaanzet en flanken. Cloacapikkerij treedt op wanneer kippen rond de cloaca pikken, vaak na het leggen van een ei buiten het nest, en hier wondjes veroorzaken. Kannibalisme ontstaat meestal doordat de veren- of cloacapikkerij escaleert en de wonden verder opengepikt worden. In extreme gevallen kunnen kippen zelfs elkaars ingewanden of eilegapparaat beschadigen.
Hoe verenpikken beperken?
Hoewel verenpikken een lastige problematiek is, kan je zelf enkele praktische maatregelen nemen om het te beperken. Denk hierbij aan aanpassingen inzake verrijking, voeder, licht, klimaat en huisvesting. Hieronder enkele concrete aanbevelingen:
- Voorzie voldoende, gevarieerde verrijking: Denk aan luzernebalen, stro of (eetbaar) pikmateriaal. Dit geeft hennen de kans om hun scharrel -en pikgedrag op een positieve manier te uiten, en zo hun soortgenoten met rust te laten. Bied het verrijkingsmateriaal al aan in de eerste levensweken en geef de voorkeur aan manipuleerbare verrijking. Let wel op bij de keuze van het verrijkingsmateriaal voor een verhoogde stofproductie, of een bederfbaar/beschimmelbaar (vers) materiaal.
- Pikstenen: Het aanbieden van pikstenen kan ervoor zorgen dat de snavel botter wordt en de hennen dus minder schade kunnen aanrichten.
- Verlaagde energie in voeder: Een verlaging in energiegehalte in het voeder (bijvoorbeeld door het toevoegen van extra vezels) leidde in experimentele omstandigheden tot een daling in schadelijk pikgedrag
- Aanpasbare lichtintensiteit: Zorg voor een aanpasbare lichtintensiteit in de stal en hanteer tijdens periodes van verenpikken een gematigde lichtintensiteit, ongeveer 5-10 lux. Kies voor warmwitte of roodachtige verlichting.
- Dark brooders: Installeer dark brooders in de opfokstallen: verwarmde, afgeschermde zones waaronder kuikens meer warmte en veiligheid zouden ervaren
- Stabiel klimaat: Zorg voor een stabiel stalklimaat met een contante temperatuur, goede ventilatie en een luchtvochtigheid tussen 50 en 70%.
- Speciaal in het kader van ophokplicht: Voorzie een wintertuin of overdekte uitloop. Hierdoor ervaren de dieren nog steeds natuurlijk daglicht en frisse lucht, wat diereigen gedragingen stimuleert en frustratie vermindert.
Waarom ophokplicht?
Ophokplicht is een maatregel die ingesteld wordt door het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) om de verspreiding van ernstige en besmettelijke infectieziektes – zoals vogelgriep of aviaire influenza (AI)– bij vogels tegen te gaan. Vrijwel alle gedomesticeerde pluimveesoorten zijn vatbaar voor het vogelgriepvirus, maar evenzeer (wilde) vogels.
Vogelgriep kan op diverse manieren worden verspreid, met wilde trekvogels als een van de belangrijkste verspreiders. De overdracht gebeurt zowel direct – via contact met besmette vogels (speeksel, respiratoire en fecale secreties) – als indirect – bijvoorbeeld via besmette uitwerpselen in drinkwater of op de grond. Ook het onvoldoende naleven van bioveiligheidsmaatregelen op het bedrijf – zoals het gebruik van stalspecifiek materiaal (laarzen, kleding) en reiniging/ontsmetting van handen – en diertransporten kunnen aanleiding geven tot indirecte besmettingen. Ook overdracht via de lucht is naar alle waarschijnlijkheid mogelijk over een gemiddelde afstand van maximaal 1 km.
Ophokplicht – wat en voor wie?
Het ophokken van dieren is een belangrijke maatregel om te vermijden dat ze besmet raken. Bij uitbraken van vogelgriep, stelt het FAVV een beschermings- of bewakingszone in van 3 of 10 km in een straal rondom de besmettingshaard met daarin de nodige te nemen maatregelen. Bij verhoogde dreiging over het hele grondgebied, wordt een nationale ophokplicht ingesteld. Actuele informatie rond de geldende ophokplicht kan je vinden op de website van het FAVV.
Ophokplicht kan op twee manieren toegepast worden, namelijk door de dieren binnen te houden in de stal of de vrije uitloop met netten af te schermen. Het FAVV raadt hierbij een maaswijdte van max 10 cm aan om zo wilde watervogels (ter grootte van een eend) tegen te houden.
Bron en beeld: ILVO
