In 2017 stegen de prijzen en de volumes binnen de landbouwsector en daardoor nam het inkomen van de agrariërs toe. Echter laat 2018 een ander beeld zien. Dit jaar gaan de prijzen weer dalen. De melkprijzen nemen af en ook in de pluimveesector gaan de prijzen dalen. Daarnaast zorgen de wetgevingen voor druk op de voluems. De visserij gaat te maken krijgen met het pulsvisverbod en de milieuwwetgeving zorgt voor een extra uitdaging bij de veehouderij. Daarnaast bieden de hogere importtarieven vanuit China nieuwe kansen voor de Europese varkenshouderijen.
2017 bleek een goed jaar
In 2017 steeg het gemiddelde inkomen van de landbouwbedrijven en daarnaast nam ook de productieomvang toe. Echter zijn er ook grote verschillen tussen de bedrijven. Het inkomen van de gemiddelde melkveehouder nam door de behoorlijk hogere melkprijs toe met 50.000 tot 68.000 euro. Bij de varkenshouders stegen de inkomens ook door hogere prijzen op de markt. Echter viel het inkomen van de akkerbouwer weer tegen. Met name de lagere prijzen voor aardappelen en suikerbieten waren daar een oorzaak van. In de liquiditeitsbarometer van ABN AMRO komt dit ook terug: Ondanks de gedaalde kosten blijft de financiële buffer van de akkerbouwers aan de zwakke kant doordat de opbrengsten achterbleven.
De agenda van de landbouwsector wordt bepaald door de Europese regelgeving, door de geopolitiek, door prijsfluctaties en in steeds meer gevallen consumentenvoorkeuren. Binnen de visserij is dit goed terug te zien. Aan de ene kant staat deze sector onder druk door de veranderende Europese regelgeving (onder andere op gebied van het pulsvissen) terwijl het aan de andere kant profiteert van de veranderende consumentenvraag. Een vraag waarbij de vraag naar vis stijgt en die naar vlees afneemt.
Brexit
Ondanks dat de Brexit nog steeds onzekerheden met zich meebrengt, heeft de recente transitiedeal tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk voor relatieve rust gezorgd. De Nederlandse landbouw is voor een belangrijk deel afhankelijk van de export naar het Verenigd Koninkrijk. Bijna 9% van de totale uitvoer van landbouwproducten heeft het VK als bestemming. De vleessector exporteert in percentages het meest naar het Verenigd Koninkrijk. De transitiedeal zorgde voor een sterkere pond en dat is gunstig voor de exportpositie van de Nederlandse boeren. Een sterkere pond betekent namelijk goedkopere producten uit de EU.
ABN AMRO verwacht dat het pond in 2018 en 2019 langzaam aan kracht zal gaan winnen en daardoor zal gaan stijgen. En als de extra douaneformaliteiten of keuringen uitblijven kan de export naar dit land verder toenemen. Dat kan de sector wel gebruiken, want 2018 zal door de lagere prijzen een minder goed jaar worden voor de agrarische ondernemers. De varkensprijzen staan onder druk en ook de zuivelprijzen dalen dit jaar. Daarnaast komen de akkerbouwprijzen door hoge productie lager te liggen. Niet alleen staan de prijzen onder druk, ook de productie gaat het moeilijk krijgen door de toenemende milieuwetgeving.
Agrarisch Nederland voortrekker op technologisch gebied
Big data, precisielandbouw, blockchain, robotisering, artificial intelligence en drones. Technologische vernieuwingen zijn al heel lang een onderdeel van de ontwikkelingen binnen de landbouwsector. Innovatieve oplossingen helpen de boeren aan een betere en efficiëntere bedrijfsvoering, maar de sector kan nog meer gaan doen. Zoals bijvoorbeeld het omarmen van blockchaintechniek.
Blockchain: Transparantie in de keten
Consumenten zijn geïnteresseerd in de herkomst van hun eten. Hoe duurzaam is het voedsel geproduceerd? Hoe zit het met het dierenwelzijn? Zijn de boeren die het product hebben geteeld goed betaald voor hun werkzaamheden? Zijn er gewasbeschermingsmiddelen gebruikt? En wat is de CO2-voetafdruk van dit product? Door middel van blockchaintechnologie kan de consument gemakkelijker toegang krijgen tot deze informatie. Momenteel is er een informatie-asymmetrie als het om voeding gaat. In veel gevallen zijn de voedselketens lang en complex geworden en dat zorgt voor een gebrek aan transparantie. Blockchain kan hier verandering in brengen. Daarnaast kan blockchain ook voor een betere voedselveiligheid zorgen. Bij een besmetting kan makkelijk teruggevonden worden waar de producten vandaan komen en hoe ze indien mogelijk teruggehaald kunnen worden. Hierdoor wordt er minder voedsel verspild. Een voorwaarde voor het succes van blockchain is de schaalbaarheid van de technologie en de bereidheid van partijen om mee te werken. Dit zijn twee problemen waar nog een oplossing voor moet komen.
Wie leidt het thema Duurzaamheid?
Duurzaamheid is een thema dat steeds vaker door andere ketenpartijen dan de boeren wordt opgepakt. Zo willen supermarkten dat hun telers en veehouderijen gecertificeerd zijn. Niet alleen geldt dit voor AGF, ook voor zuivel wordt dit nu gevraagd. Zo wil Jumbo over vier jaar alleen nog maar weidemelk in zijn schappen hebben staan. Maar het gaat verder; zo verwacht Jumbo dat de leveranciers alleen nog veevoer uit Europa gaan gebruiken om zo de CO2-voetafdruk van het product te verminderen. Met deze voorbeelden wordt duidelijk dat het voortouw in verduurzaming door de supermarktketen genomen wordt.
Niet alleen retailers proberen de leiding te nemen. Ook andere grotere bedrijven in de keten, zoals toeleveranciers, richten zich steeds vaker op duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en stellen daarbij eisen aan de agrarische ondernemer. Voor de ondernemer is het steeds meer een uitdaging om zijn eigen koers te kunnen blijven varen.
Sectorbreed probleem: Vergrijzing
De agrarische sector heeft van alle sectoren in Nederland de hoogst gemiddelde arbeidsleeftijd en is daarmee een vergrijsde sector. Uit cijfers van het CBS blijkt dat oudere boeren vaak kleinere bedrijven runnen. Dit is ook een reden voor de lagere opbrengsten. De relatief hoge leeftijd van bedrijfshoofden en de lage instroom van jongeren vormt in de komende jaren een uitdaging voor de branche. Zeker gezien het feit dat technologische ontwikkelingen steeds sneller gaan en het voor de agrarische sector belangrijk blijft om hierin voorop te lopen.
Prognose van de agrarische sector
Verwachtingen ABN AMRO in %
| 2017 | 2018 | 2019 | |
| totaal landbouw | 0,5 | 0 | 0 |
| akkerbouw | 10 | -2 | 0 |
| groente en fruit | 1 | 1 | 1 |
| rundvee | 3 | 0 | 0 |
| varkens | -4 | 0 | 0 |
| pluimvee | -5 | -2 | 0 |
| eieren | -8 | 5 | 3 |
| melkvee | 0 | -2 | -2 |
| planten en bloemen | 0 | 2 | 1 |
Bron: ABN AMRO
Pluimveevlees en eieren
De pluimveehouderij heeft in 2017 met de Fipronilcrisis te maken gehad. Deze crisis zorgde ervoor dat de aanvoer van eieren flink daalde en dat dreef de prijs behoorlijk op. Eind 2017 lag de prijs voor consumptiescharreleieren op 1,83 euro/kg; dat is een stijging van meer dan 80% in een half jaar tijd. De Fipronilcrisis zorgde voor behoorlijke inkomensverschillen bij de pluimveehouderijen. Een flinke daling van het inkomen voor de bedrijven die getroffen werden door de crisis, maar een flinke stijging bij de ondernemers die konden profiteren van een hogere prijs. De gevolgen van de Fipronil-affaire nemen in de tweede helft van 2018 af, waardoor de prijs van eieren lager komt te liggen. Nederland exporteert jaarlijks voor een miljard euro aan eieren naar het buitenland. Het gros gaat naar Europa, met Duitsland als belangrijkste bestemming. Net als bij andere voedingsproducten is het belangrijk dat afnemers en consumenten vertrouwen hebben in de kwaliteit van het product. Bij eieren is dat vertrouwen door het voedselschandaal op losse schroeven komen te staan. Het wordt voor de sector een uitdaging om dat vertrouwen terug te gaan winnen.
Naast het overwinnen van de gevolgen van de Fipronilcrisis heeft de sector een andere uitdaging: de concurrentie uit andere landen. Nederland is binnen de EU nog steeds de belangrijkste exporteur van eieren, maar Polen en Oekraïne winnen aan marktaandeel en de export van eieren loopt terug. In de laatste vier jaar is de uitvoer van eieren met in totaal 10% afgenomen.
Voor pluimveevlees geldt dat de wereldwijde vraag goed blijft. Maar net als bij andere sectoren ligt de nadruk met name op West-Europa, waar er weinig tot geen groei te verwachten is. Het ligt dan ook voor de hand om de exportmogelijkheden naar derde landen uit te breiden. Voor de pluimveehouderij in West-Europa is dierenwelzijn een belangrijk thema, Daarnaast zijn milieumaatregelen vanuit de overheid een punt van aandacht.
De besluiten rondom pluimveerechten zorgen voor veel onzekerheid bij ondernemers. Nu de POR-regeling (Regeling Ontheffing Productierechten Meststoffenwet)begin dit jaar definitief is afgeschaft staan individuele ondernemers voor de vraag of ze moeten gaan investeren in pluimveerechten, die inmiddels flink duurder zijn geworden, of hun bedrijf moeten afbouwen. Per saldo zal de pluimveebranche door de afschaffing van de POR, waarbij ze tegen bepaalde voorwaarden maar voor de helft aan pluimveerechten hoefde te hebben.
Bron: ABN AMRO
