Eén van de onderwerpen die centraal stonden tijdens de HIPRA University op donderdag 22 mei in Klarenbeek was het aviaire metapneumovirus (aMPV). Het virus dat bij kalkoenen TRT (Turkey Rhinotracheitis) veroorzaakt en bij kippen luchtweginfecties en het Swollen Head Syndrome. Vaccinatie kan een preventieve oplossing zijn om schade te voorkomen.
Als virus is aMPV volgens pluimveedierenarts Jeanine Wiegel van Royal GD ‘een vreemde eend in de bijt.’ Qua structuur lijkt het virus op het Newcastle Disease-virus (NCD), maar het ziektebeeld is heel anders. “Wel is de gevoeligheid voor infectie vergelijkbaar,” aldus Wiegel.
Een veelzijdig virus met vele gastheren
aMPV kent meerdere subtypes en infecteert verschillende vogelsoorten, zoals kippen, kalkoenen en diverse wilde vogels. De besmettingskans per subtype verschilt per diersoort. Het virus is wereldwijd verspreid, maar lang niet elk subtype is overal te vinden. De besmetting verloopt altijd horizontaal – meestal direct van dier op dier, soms indirect – en verspreidt zich snel door een koppel. Verticale overdracht is nog nooit vastgesteld. Binnen één tot vijf dagen na besmetting kunnen dieren al ziek worden.
Ziekteverschijnselen bij vleeskuikens en kalkoenen
Bij jonge kuikens en kalkoenen zie je al snel algemene ziekteverschijnselen: ze zijn sloom, zoeken warmte en vertonen ademhalingsproblemen zoals hoesten, niezen en reutelen. De kop kan opzwellen, vooral rond de ogen, en er is vaak sprake van ontstoken oogbindvlies met rode, vochtige ogen. “De sterfte kan sterk uiteenlopen,” vertelt Wiegel. “Bij kalkoenen kan dat oplopen tot 50 procent, bij vleeskuikens ligt het meestal rond de 2 procent.”
De ernst van de ziekte wordt vaak versterkt door andere factoren, zoals slechte ventilatie, hoge bezetting, stress en bijkomende infecties zoals E. coli, Ornithobacterium rhinotracheale of mycoplasma. Virale co-infecties met bijvoorbeeld IB of NCD komen ook vaak voor. Het herstel duurt gemiddeld 9 tot 14 dagen, maar kan langer duren bij secundaire infecties.
Problemen bij leghennen en vermeerderingsdieren
In leghennen kan aMPV flinke schade aanrichten. Zieke koppels zijn vaak stil, eten en drinken minder en kunnen last hebben van diarree of koorts. Ernstige dalingen in de eiproductie – tot wel 20 procent – zijn geen uitzondering. Eieren zijn vaak bleker en de schaal is dunner. Soms worden zelfs neurologische symptomen gezien, zoals ‘sterrenkijken’ of kopschudden.
“Een infectie met aMPV kan ook het oviduct aantasten. Daardoor heeft het virus invloed op de leg,” aldus Wiegel.
Diagnose vereist timing en nauwkeurigheid
Voor het stellen van de diagnose is snel en gericht handelen essentieel. Het virus is namelijk maar kort aantoonbaar, met een piek tussen dag drie en vijf na besmetting. “Een snelle monstername bij dieren met vroege symptomen is cruciaal voor een betrouwbare diagnose,” benadrukt Wiegel. Monstername moet gericht zijn op de voorste luchtwegen (faryngale of tracheale swabs) of het oviduct. Het laboratorium heeft diverse technieken om het virus of antistoffen ervan op te sporen.
Vaccineren: kies de juiste stam
De verspreidingskans van aMPV verschilt sterk per stam. Stammen afkomstig van kalkoenen zijn doorgaans milder voor kippen, maar kippenstammen kunnen juist ernstige ziekte veroorzaken bij kalkoenen. “Het is dus belangrijk om te weten waar de stam vandaan komt, ook bij de keuze van het vaccin,” aldus Wiegel.
Vaccins die zijn afgeleid van kalkoenstammen kunnen te veel verzwakt zijn om kippen goed te beschermen. Omgekeerd zijn vaccins op basis van kippenstammen juist minder verzwakt, wat betekent dat ze niet zomaar bij kalkoenen gebruikt kunnen worden.
Praktische aanpak in de stal
Volgens dierenarts Bart Stokvis van Poultry Vets vraagt aMPV om een gedegen aanpak. “Ventileer het virus de stal uit, behandel secundaire infecties zoals E. coli, en vaccineer op het juiste moment.” Hij raadt aan om bij leghennen en vermeerderingsdieren te starten met een levend vaccin op 6 en 10 weken, gevolgd door een geïnactiveerd vaccin rond 12 weken.
“Vlak voor de start van de leg kun je eventueel nog een levend sprayvaccin inzetten voor extra bescherming,” zegt Stokvis. “Dat zien we in de praktijk goed werken.”
Enrique Carceller van HIPRA gaf een overzicht van de vaccinatiemogelijkheden. Hij liet zien dat er inmiddels vaccins beschikbaar zijn die effectief ingezet kunnen worden in vleeskuikens, leghennen en vermeerderingsdieren. HIPRA heeft nu ook het vaccin RESPIVAC aMPV op de markt geïntroduceerd dat zelfs tijdens de leg kan worden ingezet. “Dat maakt het mogelijk om dieren langdurig te beschermen tegen het virus” aldus Carceller.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Gert van Santen
