Net als de voorgaande jaren, zorgde vogelgriep ook in 2023 voor een intensief werkjaar bij het FAVV, de pluimveesector en de andere betrokken actoren. Dit vertelt de FAVV, het Belgische Federaal Agenstschap voor de Veiligheid van de Voedselketen, in haar jaarverslag.
Ook nu waren hoogpathogene virussen van het serotype H5 de boosdoener. Sciensano, dat het Belgische referentielaboratorium voor vogelgriep huisvest, bevestigde in 2023 uitbraken bij pluimvee van acht commerciële pluimveebedrijven en bij gehouden vogels van elf hobbyhouders. Het beheer van de uitbraken kostte het FAVV zo’n 2,5 miljoen euro. Door de besmettingen moesten zo’n 390.000 vogels zijn geëuthanaseerd.
Het ganse jaar circulatie
Hoewel de meeste uitbraken bij pluimvee en gehouden vogels plaatsvonden in de herfst- en de wintermaanden, hebben deze H5-virussen wel het ganse jaar door gecirculeerd bij wilde vogels. In de monitoring van de wilde vogels, die de gewesten met de medewerking van het FAVV organiseren, werden in 2023 meer dan 180 besmette sites in het hele land gevonden. Veel vogelsoorten, in het bijzonder meeuwen en andere kustvogels, kregen het hard te verduren.
Pluimvee binnen houden of afschermen
De aanwezigheid van virus bij wilde vogels het jaar rond, maakt dat de besmettingsdruk op en rond pluimveehouderijen ook het hele jaar door hoog is. Het FAVV legde dan ook strikte maatregelen op in de pluimveesector om het aantal besmettingen zo laag mogelijk te houden en bij een uitbraak een verdere verspreiding van het virus tegen te gaan. Commerciële houderijen moesten hun pluimvee maandenlang op stal houden of afschermen van wilde vogels. Preventie stond hoog op de agenda en is ook volop gepromoot door het FAVV. Het Agentschap lanceerde in samenwerking met DGZ en ARSIA, die belangrijke partners zijn in de officiële dierengezondheidszorg van landbouwdieren in ons land, een tool die dierenartsen en pluimveehouders helpt om de bioveiligheid op de pluimveehouderijen te monitoren en te benchmarken. Op termijn moet dit helpen om het niveau van bioveiligheid in de pluimveesector dat al hoog is, nog verder op te krikken.
Impact beperkende maatregelen
De verhoogde besmettingsdruk gedurende het ganse jaar betekent ook een toegenomen impact op de uitvoer van gevogelte en daarvan afgeleide producten. Telkens een uitbraak is op ons grondgebied is vastgesteld, zijn beperkende maatregelen opgelegd door derde landen die dikwijls verder gaan dan wat voorzien is in de Europese regelgeving. Zo leggen heel wat landen een embargo op voor het volledige grondgebied en kan dit aangehouden zijn tot na het moment dat België officieel terug vrij is beschouwd volgens de Internationale dierengezondheidsorganisatie. Het FAVV doet er alles aan om de impact van dergelijke embargo’s te beperken, en dit in nauwe samenwerking met de Europese Commissie.
Besmettingen bij zoogdieren
Een belangrijke evolutie in 2023 was dat ook zoogdieren meer en meer in het vizier zijn gekomen van de huidige H5-virussen. Verspreid over de hele wereld werden ziekte en dikwijls hoge sterfte gemeld bij verschillende soorten zeezoogdieren en carnivoren, die besmet waren door het verorberen van geïnfecteerde vogels. Ook in ons land laten de gewesten daarom sinds 2022 de kadavers van onder meer wilde vossen, bunzings, marters en fretten systematisch onderzoeken op vogelgriep. En met reden: Sciensano identificeerde het vogelgriepvirus bij 17 vossen en twee bunzings.
Dergelijke besmettingen met vogelgriepvirussen bij zoogdieren zijn verontrustend, aldus de FAVV. Ze verhogen het risico dat deze virussen zich aanpassen aan de mens en daardoor kunnen springen van mens tot mens. In het slechtste geval kan er daardoor een wereldwijde grieppandemie op gang komen met een griepvirus waartegen de bevolking geen immuniteit heeft. De Covid-19 pandemie heeft geïllustreerd welke impact dat kan hebben.
Gezamenlijke aanpak vanuit One Health
De overheden in België bereiden zich voor op dit worst case scenario. In 2023 werd de aanzet gegeven voor een gezamenlijke zogenaamde ‘One health’ aanpak op Belgisch niveau. Daarbij is het de bedoeling dat alle betrokken federale en gefedereerde gezondheidsdiensten van ons land samen vogelgriep monitoren en beheren, zowel vanuit het oogpunt van de volksgezondheid als de dierengezondheid. Een belangrijke schakel op het vlak van de risico-evaluatie van vogelgriep bij dieren is daarbij de RAG-V-EZ (Risk Assessment Group – Veterinary – Emerging Zoonoses), de Belgische multidisciplinaire referentiegroep op het gebied van opkomende zoönoses, dit zijn dierziekten die ook bij de mens problemen kunnen veroorzaken.
Deze adviesgroep is door het FAVV samen met de FOD Volksgezondheid, de regionale instanties voor het beheer van de wilde fauna en Sciensano opgericht en werkt ook samen nauw met de RAG van de volksgezondheid. Dit expertenplatform heeft in 2023 veel aandacht besteed aan vogelgriep en nuttige risicobeoordelingen en aanbevelingen verstrekt.
Goed nieuws: vaccinatie
En tenslotte is er ook goed nieuws te melden op het vlak van de preventie van vogelgriep. Vaccinproducenten hebben in 2023 grote stappen voorwaarts gezet bij de ontwikkeling van moderne vaccins die moeten helpen om pluimvee en andere vogels te beschermen tegen een besmetting. Er lopen momenteel veldproeven in verschillende Europese lidstaten, die de veiligheid en de efficiëntie van deze nieuwe vaccins in praktijkomstandigheden moeten aantonen. In ons land en veel andere Europese lidstaten zijn ondertussen gesprekken lopend hoe deze nieuwe vaccins in de toekomst efficiënt kunnen worden ingezet om de dreiging van vogelgriep mee in te dijken. Hierbij moet ook rekening gehouden worden met de mogelijke impact op de export aangezien veel derde landen geen producten willen invoeren die afkomstig zijn van gevaccineerde dieren.
Bron: jaarverslag FAVV
Beeld: archief
