Momenteel heerst discussie in de media over het gebruik van soja in diervoeders. Niet alle discussies zijn feitelijk. Er blijkt weinig kennis over soja-importen in Nederland en het gebruik van sojaproducten voor diervoeder en humane consumptie. Ook worden wereldwijde, Europese en nationale cijfers door elkaar gebruikt.
Sojagebruik in de Nederlandse diervoederindustrie
In 2018 gebruikte de Nederlandse diervoerindustrie 1,74 miljoen ton sojaproducten, voor het grootste gedeelte sojaschroot. Al deze soja is duurzaam geteeld en voldoet aan de duurzaamheidsstandaarden die op Europees niveau zijn gemaakt binnen de Europese brancheorganisatie voor de diervoederindustrie (FEFAC) en die vastgelegd zijn in de Fefac Soy Sourcing Guidelines (FSSG). Via deze benchmark zijn inmiddels 18 certificatieschema’s voor duurzame soja goedgekeurd. Al deze schema’s staan geen illegale ontbossing toe en 8 schema’s staan ook geen legale ontbossing toe (bron: Profundo 2019). De standaarden stellen daarnaast eisen voor wat betreft het respecteren van de rechten van de inheemse bevolking en andere duurzaamheidscriteria. Een van bekendste van de 8 ontbossingvrije standaarden is de Round Table Responsible Soy (RTRS). In Nederland worden RTRS-certificaten door Nederlandse natuur- en milieuorganisaties het meest aangehaald als duurzaam.
Vanaf 2015 zijn er in Nederland afspraken tussen de diervoedersector en de productieketens voor zuivel, vlees en eieren dat voor alle dierlijke producten die op de Nederlandse markt worden afgezet, alleen RTRS-soja mag worden gebruikt. Voor de afzet van dierlijke producten buiten Nederland geldt dat in het geval van zuivel ook RTRS-soja moet worden gebruikt. Alle andere soja die in Nederlands diervoeder wordt gebruikt moet gecertificeerd zijn volgens een van de 18 standaarden die in de FSSG zijn goedgekeurd. Sojameel heeft de beste aminozuren in haar eiwit en is daarom een zeer geschikte grondstof voor het voer van jonge dieren die in de groei zijn. Er bestaan in Nederland momenteel geen eiwitgrondstoffen die efficiënter kunnen worden ingezet. Vooralsnog zijn consumenten/supermarkten ook niet bereid of in staat om duurdere alternatieven voor soja te vergoeden aan de Nederlandse boeren.
De Nederlandse diervoedersector gebruikt derhalve al jaren 100% duurzame soja. Nevedi was zelf actief betrokken bij de oprichting van RTRS en loopt vanaf 2006 voorop in de verduurzaming van sojaproductie. Daarbovenop onderschrijft de Europese diervoederindustrie al vanaf 2006 het cijfers 2017, IDH 2019). Het Nederlands verbruik is ongeveer 1,74 miljoen ton sojaproducten en dat is ongeveer 5 promille van de wereldproductie.
Soja in Nederland
Nederland importeert sojaschroot en sojabonen. Een belangrijk deel daarvan wordt rechtstreeks door geleverd aan andere landen in Europa. Daarnaast wordt een belangrijk deel van de geïmporteerde sojabonen in Nederland gecrusht. De olie, schroot en hullen die daarbij vrijkomen worden deels in Nederland afgezet en deels daarbuiten (Bron: CBS 2018).
Voor 2018 zien deze cijfers (voor humane consumptie en diervoeder gecombineerd) er als volgt uit:
|
Totale import sojabonen: 4,28 milj ton |
Totale export sojabonen: 0,97 milj ton |
|
Totaal uit Noord- en Zuid-Amerika: 4,07 milj ton |
– waarvan naar Europa: 0,97 milj ton |
|
– waarvan VS: 3,03 milj ton – waarvan Brazilië: 0,99 milj ton |
|
|
|
|
|
Totale import sojaschroot: 2,68 milj ton |
Totale export sojaschroot: 3,12 milj ton |
|
Totaal uit Noord- en Zuid-Amerika: 2,44 milj ton |
– waarvan naar Europa 3,11 milj ton |
|
– waarvan VS 0,01 milj ton – waarvan Brazilië 2,04 milj ton |
|
Uit deze cijfers blijkt dat er veel meer sojaschroot wordt geëxporteerd dan we in Nederland importeren. En dat terwijl we ook nog sojaschroot verwerken in diervoeder. Het verschil ontstaat omdat het overgrote deel van de sojabonen die Nederland importeert, hier in Nederland worden gecrusht en vervolgens als sojaschroot, -olie en -hullen zijn weg vindt in de rest van Europa. Meer hierover is terug te vinden in onze Grondstoffenwijzer1.
1Opmerking: onze meest recente data zijn gebaseerd op cijfers 2018. Door de handelspolitieke spanningen tussen VS en China zijn handelsstromen van sojameel sterk veranderd. Intussen is de import van soja naar Europa/Nederland voor het overgrote deel afkomstig uit Noord-Amerika. Nevedi blijft zich inspannen voor de duurzame productie van soja in Zuid-Amerika maar feitelijk raakt dit inmiddels nauwelijks aan Nederlands diervoeder. Nevedi vindt behoud van biodiversiteit en duurzame productie van vlees, zuivel en eieren belangrijk. Dat verklaart onze wereldwijde inzet op duurzame productie van grondstoffen in het algemeen.
Fysieke scheiding duurzame soja en aankoop van certificaten (book & claim)
Er wordt wereldwijd dus 334 miljoen ton soja geteeld (IUCN 2017), daarvan voldoet 19,4 miljoen ton aan een van de 18 duurzaamheidscertificaten zoals die in de Fefac Soy Sourcing Guidelines zijn opgenomen. Dit betekent in de praktijk dat het zeer moeilijk is om logistiek ketens zo in te richten dat productstromen van duurzame en niet-duurzame soja vanuit de productie gebieden naar Europa volledig gescheiden kunnen worden getransporteerd. Daarom wordt vooral gewerkt met de methode die bekend staat als ‘Book & Claim’. Dat betekent dat diervoederbedrijven in Nederland – voor elke ton sojaproduct die zij gebruiken – een certificaat kopen, dat waarborgt dat er ergens ook een ton duurzame soja wordt geteeld. Binnen Europa werken alle partijen – zowel binnen als buiten de diervoedersector – er hard aan om het marktaandeel duurzame soja te verhogen. Zodra het aantal hectares duurzame soja in een bepaalde regio namelijk groot genoeg is, wordt het effectief mogelijk om duurzame soja – gescheiden van niet-duurzaam geteelde soja – verder door de logistieke keten te leiden en ook gescheiden aan te voeren in havens en bij bedrijven in Nederland en elders in Europa. Deze certificering staat bekend als ‘mass balance certificering’. Nevedi pleegt hierop al jarenlang inzet in samenspraak met de Nederlandse en Europese overheid en verschillende bekende NGO’s in Nederland.
Bron: Nevedi
