Eind mei vond voor de zesde keer de prestigieuze WUR cursus Gut Health in Pigs and Poultry plaats, waar onderzoekers, beleidsmakers en diervoedergiganten uit binnen- en buitenland zich verzamelen voor de allernieuwste inzichten op gebied van darmgezondheid bij varkens en kippen.
Deze editie van de door Wageningen Academy georganiseerde cursus was niet alleen extra succesvol qua bezoekersaantal; het had ook een bijzonder hoge dichtheid als het gaat om veelbelovende ontdekkingen waarmee we de gezondheid van kippen kunnen beïnvloeden.
Professor Huub Savelkoul, hoofd van de afdeling celbiologie en immunologie op het WUR, presenteerde deze editie en mocht daarbij veel van het goede nieuws onthullen. Als we hem spreken is hij nog steeds ontzettend enthousiast over de ontdekkingen in zijn werkveld, die onder meer beloven dat we in de toekomst het immuunsysteem van kippen in een veel vroeger stadium – en veel sneller – kunnen laten reageren op een specifieke infectie. “Deze positieve resultaten zijn vooralsnog alleen gemeten bij kippen, maar we hopen natuurlijk dat dit ook is door te trekken naar varkens en mensen”, aldus de immunoloog.
“Deze positieve resultaten zijn vooralsnog alleen gemeten bij kippen, maar we hopen natuurlijk dat dit ook is door te trekken naar varkens en mensen”
Savelkoul legt uit dat varkens en mensen, die langer leven, vooral vertrouwen op het adaptieve, immuunsysteem dat zich tijdens hun leven ontwikkelt in reactie op specifieke ziekteverwekkers. “Dit is het systeem waarvan we altijd al wisten dat het zich aan kan passen en dat we dan ook via vaccins al geruime tijd beïnvloeden. Het reageert later dan ons primaire, aangeboren systeem, maar is heel specialistisch en daarmee bijzonder doeltreffend. Vandaar dat het altijd in het middelpunt van de medische aandacht heeft gestaan. Het nadeel is echter dat dit secundaire systeem relatief langzaam (dagen) reageert, daar waar het aangeboren, meer globaal reagerende systeem direct (binnen een paar minuten) in actie komt.”
“Het goede nieuws is dat nu is gebleken dat we het aangeboren immuunsysteem, dat voor kippen sowieso het belangrijkst is, óók kunnen beïnvloeden. Dit betekent dat we kunnen zorgen dat het lichaam direct op een bepaalde infectie reageert en niet pas na een aantal dagen”, aldus Savelkoul. De onderzoeker legt uit dit vooral voor vleeskuikens veel uitmaakt, omdat die te kort leven om een goed secundair adaptief immuunsysteem te ontwikkelen. Bovendien zijn de dieren kwetsbaar, waardoor de specifieke maar late reactie vaak te laat komt. “Bacteriën vermenigvuldigen zich elke twintig minuten”, legt hij uit, “dus wanneer het een aantal dagen duurt voordat het immuunsysteem reageert, kan een infectie volledig uit de hand lopen.”
“Niet alleen blijkt dat we het aangeboren immuunsysteem kunnen beïnvloeden, dit werkt ook nog eens gemakkelijker”
“Wat het nieuws nóg beter maakt”, vertelt Savelkoul glunderend, “is dat het aangeboren immuunsysteem niet alleen te beïnvloeden is; dit werkt ook nog eens gemakkelijker. Want het hoeft veel minder precies gestimuleerd te worden dan het secundaire.” De onderzoeker legt uit: “Het secundaire immuunsysteem werkt heel specifiek; om te beschermen tegen een bepaalde ziekteverwekker, moeten we met precies die ziekteverwekker vaccineren. Maar het aangeboren systeem kunnen we, via wat we noemen 'innate immuuntraining', met één ziekteverwekker, het systeem ook beter laten reageren op een reeks andere.” Op die manier kan tijdens de cruciale, eerste dagen van een infectie dus toch al een soort van 'eerste hulp' worden geboden.
Bijzonder is dat als gevolg van deze immuuntraining er een kortdurend immunologisch geheugen ontstaat waardoor bij een volgende infectie van niet alleen dezelfde maar dus ook (sommige) andere infecties een versterkte innate immuunrespons ontstaat. “Bij mensen kan dit geheugen wel een jaar aanwezig zijn. Wij denken dat dit effect bij kippen eveneens optreedt en lang genoeg aanhoudt om vleeskuikens gedurende hun gehele leven voldoende te beschermen.”
“Wij denken dat dit effect zelfs lang genoeg aanhoudt om vleeskuikens gedurende hun gehele leven voldoende te beschermen”
Savelkoul is nog steeds verbaasd over het nieuws: “We zijn er altijd van uitgegaan dat het aangeboren immuunsysteem zich niet kon aanpassen, waardoor het alleen op één en dezelfde globale manier kon reageren. Met deze ontdekking opent zich een reeks van nieuwe mogelijkheden, die voor de medische wetenschap in het algemeen, maar natuurlijk vooral ook voor kort levende dieren als (vlees)kippen bijzonder interessant zijn.”
