De verkoop van antibiotica voor dieren daalde in 2023 met bijna 22 procent ten aanzien van 2022. Tegenover het referentiejaar 2011 is een cumulatieve daling van 62,4 procent geregistreerd. De cijfers volgen uit het recent gepresenteerde jaarrapport van kenniscentrum AMCRA over antibioticagebruik en -resistentie bij dieren. De totale antibioticaverkoop bij dieren blijft in België hoger dan het Europees gemiddelde. Met het plan ‘Visie 2030’ zet AMCRA de antibioticareductie in de dierhouderij kracht bij.
Antibioticagebruik omlaag in Belgische veehouderij
De gepresenteerde cijfers op de jaarvergadering van kenniscentrum AMCRA klonken over de hele lijn positief bij de voorstelling in Brussel. Met een reductiecijfer van 62 procent van 2011 tot nu ligt de Belgische veehouderij op de gewenste koers om het antibioticagebruik in de dierhouderij in te perken. “Maar België is niet het enige land dat actie nam tegen antibiotica de voorbije jaren”, zo klonk Wannes Vanderhaeghen bij de presentatie van de jaarcijfers van AMCRA.
“Ook andere landen hebben het antibiotiucumgebruik teruggeschroefd en zo blijft België nog steeds in de linkerzijde van de grafiek met een groter dan gemiddeld gebruik in Europa.” Hoewel het antibioticagebruik flink terugliep, behoort België nog steeds niet bij de Europese koplopers. De strijd is nog niet gestreden, zo klonk het. “We kunnen nog niet achteroverleunen en zien op een aantal vlakken nog uitdagingen voor ons.”
87 procent minder via voeders
Een behaalde doelstelling van AMCRA is de reductie van de met antibiotica gemedicineerde voeders. Waar het doel voor 2024 op een reductie van 75 procent lag ten aanzien van het beginjaar 2011, valt de verkoop van met antibiotica gemedicineerde voeders inmiddels 87 procent lager uit (tabel 1).
| Reductiedoel | Resultaat tov 2022 | Cumulatief resultaat tov 2011 | |
| Totale verkoop van antibiotica | min 65 % | – 21,7 % | – 62,4 % |
| Verkoop van gemedicineerde voeders | min 75 % | – 18,6 % | – 86,6 % |
| Verkoop (fluoro)quinolones en 3e/4e generatie cefalosporines | min 75 % | – 7,9 % | – 75,8 % |
| Verkoop van colistine | max 1 mg/kg biomassa | + 8,1 % | – 87 % |
Uitdagingen liggen er volgens Vanderhaeghen bijvoorbeeld op het niveau van de actieve stof colistine, waarvan het gebruik nog steeds onder de gewenste 1 milligram per kilogram levend gewicht blijft maar wel een stijging vertoont ten aanzien van 2022. “Er is in de reductie van het colistinegebruik goed werk geleverd. Ook al blijft het gebruik nog ver onder de vastgelegde grens, toch roept de stijging vragen op. We moeten ons vragen durven stellen wat de achterliggende factor van de stijging is.”
Wel of geen antibiotica?
Liesbeth Pluym van Belpork sprak over een aantal belangrijke factoren om wel of niet antibiotica in te zetten op een bedrijf. “Antibiotica hebben vaak een snel effect bij ziekte en zijn omwille van de kostprijs soms een snellere keuze dan werken met vaccins. De brede werking is een ander pluspunt. Gewoonte is vaak ook een belangrijke factor om toch de keuze te maken om antibiotica in te zetten.”
Om het gebruik van antibiotica te beperken op probleembedrijven kan een beroep gedaan worden op AB Coaching. Het doel is om bedrijven te coachen met de focus op dierziektepreventie en met het oog op een verantwoord antibioticagebruik. “Een AB Coach is geen toverfee maar helpt wel om het antibioticagebruik tegen het licht te houden”, stelde Pluym. “Het biedt inzicht in het gebruik en helpt de dierenarts ondersteunen zodat het aanleiding heeft tot een verhoogde bewustwording rondom antibioticagebruik. Het effect van de coaching hangt af van bedrijf tot bedrijf.”
Marge voor verbetering
Een geformuleerde doelstelling van AMCRA is de reductie van het aantal alarmgebruikers of bedrijven met een structureel hoog antibioticagebruik tot één procent van de sector in de toekomst. In de pluimveehouderij is dat cijfer gehaald en ligt het aantal alarmgebruikers lager dan één procent. In de varkenshouderij daalt dat tot 3,3 procent en ligt de doelstelling in een haalbaar bereik. Alleen de kalversector blijft achter met 10,2 procent bedrijven in de alarmzone.
Melkveekengetallen ontbreken in de analyse. “Momenteel zijn er geen specifieke cijfers voor deze sector omdat de datacollectie hier pas wettelijk verplicht is sinds augustus 2023. We hebben nu een half jaar data, maar dit laat ons niet toe om correcte en volledige cijfers te communiceren. Volgend jaar kunnen we dat wel doen”, aldus Fabiana Dal Pozzo, coördinator bij AMCRA.
Visie 2030 voorgesteld
AMCRA presenteerde in Brussel met ‘Visie 2030’ een nieuw actieplan om de inspanningen op vlak van antibioticareductie kracht bij te zetten. De totale antibioticaverkoop bij dieren is in België nog steeds hoger dan de Europese mediaan. Tegen het einde van 2030 moet hier een reductie zijn bekomen van minstens 70 procent in vergelijking met 2011.
Doelstellingen antibioticagebruik
De visietekst omvat ook enkele doelstellingen. Zo wil het kenniscentrum de activiteiten uitbreiden naar andere dierlijke sectoren zoals onder meer: paarden, vissen, konijnen maar ook gezelschapsdieren. De vooruitgang in de datacollectie met een betere registratie van de middelen bij dierenartsen is één van de pijlers waarlangs AMCRA een verdere daling in het antibioticagebruik wil realiseren. De organisatie noemt ook een betere opvolging van de resistente bacteriesoorten bij landbouw- en gezelschapshuisdieren. “We zien kansen in de bonificatie van de bedrijven die goed op weg zijn met de reductie van antibiotica.
Laaggebruikers moeten beloond worden, risicobedrijven moeten opgevolgd worden. Veehouders en dierenartsen moeten gecoacht worden om niet te snel antibiotica in te zetten. Ook dierziektepreventie speelt een belangrijke rol en daar zijn nog stappen te maken.” Verder brak Fabiana Dal Pozzo een lans voor het Belgisch nationaal actieplan ‘One Health’, een allesomvattende benadering voor bewustwording rondom antibioticaresistentie. “Communicatie en sensibilisatie zijn essentiële factoren net als de samenwerking met de humane sector om antibioticaresistentie aan te pakken.”
Tekst: Annelies Debergh
Beeld: Gert van Santen
